Х.Баттулга сайд гэдэг хоёр хүн байна уу?
Зах зээлээ чиглэсэн төмөр зам тавихыг Хятадтай холбон муучлах хар пиарын захиалагч Зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын яамны үг, үйлдэл тэнгэр, газар шиг зөрж байна. Зуун хувь Хятадын эсрэг дүр байдлын цаана зуун хувь Хятадын талд үйлчилсэн гэрээ хэлцлээ нуужээ. Хятадын Төмөр замын яамтай 2009 оны долдугаар сарын 23-нд санамж бичигт гарын үсэг зурж, маргааш нь нэмэлт өөрчлөлт хийн давхар үйлчилгээ үзүүлсэн байна. Х.Баттулгын орлогч, ЗТБХ-ын дэд сайд А.Гансүх гарын үсэг зурж, төрийн яамны тамгаар баталгаажуулсан Санамж бичгийн 3-т “Хятадын тал нь Монголын талын саналыг үндэслэн, Монгол Улсын төмөр замын сүлжээний төлөвлөлтийг хийж гүйцэтгэх, хайгуул, зураг төсөл боловсруулах, барилгын ажлыг гүйцэтгэх, тоног төхөөрөмж нийлүүлэх, хөрөнгө оруулалт хийх, боловсон хүчнийг сургаж бэлтгэх зэрэг ажилд дэмжлэг үзүүлнэ” гэж заасан байна. Бүх талаар Хятадын “эсрэг” яам бүтэн төмөр замынхаа сүлжээ, төлөвлөлтийг тэднээр хийлгэх хэлцлийн бодитой баримт.
Хятадаар дамжин Тяньжин боомт, тэндээсээ Япон, Солонгосын зах зээлд нүүрсийг үнэ хүргэн борлуулах төмөр зам тавих ажлыг улайран эсэргүүцэж байгаа яамныхан Хятадаас хөрөнгө оруулалт хүсч дэмжлэгийг нь авч байхаар тохирчээ. Улс төрийн биш аж ахуйн байгууллага төмөр замынхныг ухуулга сурталчилгаандаа татан оролцуулж, тэдний зарим нь “Бид хятад хэл сурмааргүй байна, Гашуунсухайтын маршрутыг нээчихвэл хятадаар ярих болчихно, яана аа” гэж хар пиарын нэвтрүүлэгт ярилцлага өгсөн билээ. Тэгвэл Хятадад төмөр замын боловсон хүчнийг сургаж бэлтгэхээр харъяалсан яам тань хэлэлцэж тохирон, тамга тамдгээ дарсан байна. Та бүхэн Хятадад суралцахдаа дохио зангаагаар мэдээлэл авч, хуруу гараа хөдөлгөн шалгалт өгөх юм болов уу?
Санамж бичгийн 4-т “Хятад-Монголын төмөр замын хамтарсан төмөр замын компани байгуулах, Хятадын тал хамтарсан компанид техник, технологи, барилгын ажлын хөрөнгө оруулалт оруулах, Монголын тал хайгуул хийн, нөөц нь тогтоогдсон уул уурхайн ашигт малтмал ашиглах эрхээр хувь нийлүүлэх, энэхүү хамтарсан компани нь төмөр зам болон уул уурхайн ашигт малтмалыг эзэмших эрх эдлэх асуудлыг судлан хэрэгжүүлнэ” гэжээ. Монголын компаниуд өөрсдийнхөө хөрөнгө, Европын сэргээн босголтын банк, Азийн хөгжлийн банк, Германы “Дойчэ банк”-ны дэмжлэгээр төмөр зам тавихыг бүхлээр нь буруутгадаг яам, сайд, дэд сайд нар нь өөрсдөө, бүр төрийн түвшинд ашигт малтмалын лицензийг хятадуудад өгөхөөр зөвшөөрснийг энэ санамж бичгээс монгол хэлээр уншлаа. Монголчууд уул уурхайгаа ашиглахыг хориглоод байдгийн цаад учир шалтгаан нь Хятадтай хамтарсан компанид олборлох эрх өгөхийн тулд харамласных ажээ. Наанаа төрийн нэрээр монголчуудаасаа харамлаж, цаанаа төрийн тамгаар хятадуудад өгөх албан ёсны тохиролцоо.
Хятадтай хамтарсан компани байгуулж, Монголын баялгийг ашиглах эрхийг олгож, хөрөнгө мөнгө, төмөр зам тавих ажилчдыг нь ч хүлээн авах тухай хятад, монгол, англиар байгуулсан санамж бичиг юм. Өөрийнхөө толгой дээрхийг харахгүй байж, өрөөлийнхнийг муучлах увайгүй улстөрийн хөдөлшгүй нотолгоо энэ болно. Гашуунсухайтын чиглэлд төмөр зам тавих хөрөнгийг өөрсдөө босгож бүтээгээд, тодорхой хугацааны дараа төрд дийлэнх хэсгийг нь шилжүүлж өгөх гэрээг ЗТБХЯ-ны харъяа, Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Төмөр замын хэрэг эрхлэх газартай байгуулсан Монголын компанийн ажлыг боомилох атлаа өөрсдөө нэг мөр Хятадтай хамтрах, ашигт малтмал өмчлөх эрх олгохоор тохирчээ. Санамж бичгийн 5-д “Талууд хамтран Шивээхүрэн-Нарийн сухайт, дараагийн ээлжинд Тавантолгой-Оюутолгой-Сайншанд-Чойбалсан, Сайншанд-Замын-Үүд, Баруун-Урт-Бичигтийн чиглэлийн төмөр замыг барьж дуусгана. Дараа нь Нарийнсухайт-Тавантолгой, Оюутолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замыг барина” гэсэн байна. Гашуунсухайтын чиглэлийн төмөр замыг тас эсэргүүцэж, Хятадтай холбон давшлах мөртлөө цаагуураа жинхэнэ ёсоор нь Хятадтай хамгарч, бүр баялаг эзэмших эрх өгөхөөр тохирч баталсныг ойлгохын аргагүй юм. Гашуунсухайт руу Монголын компани төмөр зам тавихыг хориглоод байдаг, Хятадтай хамтарсан компанид болохоор баялаг эзэмших эрх нэмж өгч байгаад зөвшөөрөхийг ойлгоход бүр бэрх.
Гашуун сухайтын төмөр зам тавигдчихвал Хятадад түүхий эдийнхээ үнийг хянуулна, зөвхөн Сайншанд л хэрэгтэй, үгүй бол төслийн ач ходбогдол алга болно гэж телевизээр яриулна. Харин Хятад, Монголын төрийн яамны тамга дарж, дэд сайд нар нь гарын үсэг зурсан бичигт болохоор Сайншанд, Гашуунсухайтын төмөр замыг хоёуланг нь барина, тэгэхдээ заавал Хятадтай хамтарна гэж заажээ. Өргөн, нарийн царигтай төмөр зам нэг улсад хосолж байж болдоггүй гэж нэг амаараа буудаж байгаа. Харин нөгөө амаараа буюу бүр байгуулж баталсан санамж бичигтээ 1435 мм буюу нарийн, 1520 мм-ийн буюу өргөн царигийн замыг хосолсон нэг шугамаар, эсхүл тус тусдаа бие даасан хос төмөр зам байх талаар бүх талаар судалж, шийдэхээр болжээ.
Зөвхөн Сайншанд шүү, Гашуунсухайтын төмөр зам тавих хужаа нарын ажлыг зогсоо, хужаа л биш бол цаашаа мессеж бичээрэй гэж интернэтээр ухуулж байна. Тэгвэл эх орончийн дүртэй гоё баг өмсгөлийн цаана хятадуудад жинхэнэ ёсоор үйлчилж, Монголын баялгийг барьцаалсан санамж бичгийг байгуулсан яам, түүний сайд, дэд сайд нар хэн юм бэ? “”Монголоосоо харамлаж, Хятадад өгөх санамж бичиг” Холбоо барих байгууллага: Монголын тал, Зам, тээвэр, барилга, хот байгуулалтын яамны Санхүү, хөрөнгө оруулалтын газар. Хятадын тал, Хятадын Төмөр замын яамны Олон улсын хамтын ажиллагааны газар. 2009 оны 7 дугаар сарын 23-ны өдөр Улаанбаатар хотод 2 хувь үйлдэв. Эх хувь адил хүчинтэй байна. Энэхүү санамж бичигт гарын үсэг зурсан өдрөөс эхлэн, талууд холбогдох бэлттэл ажлыг эхлүүлнэ” гэж төгссөн ба хоёр яамны дэд сайд нар гарын үсэг зуржээ. Улс төрд ам, ажлын зөрүү байдаг ч үйлдлийнхээ эсрэг үг, үгийнхээ эсрэг үйлдэл болсон ийм тохиолдол онц сонин үзэгдэл болж тэмдэглэгдэнэ.
Б.Батдорж